صنایع شیمیایی | معرفی صنایع شیمیایی ایران

صنایع شیمیایی چیست؟ صنایع شیمیایی به مجموعه­ ای از صنایع گفته می­شود که با استفاده از علم شیمی و فرایند های شیمیایی طیف وسیعی از محصولات را تولید می کنند. از تولید مواد اولیه شیمیایی نظیر سود پرک و سدیم بنزوات گرفته تا محصولات نهایی نظیر محصولات آرایشی و بهداشتی نظیر، کرم، لوسیون شامپو و یا صابون که مستقیما بدست مصرف کننده می رسند و مورد استفاده قرار می گیرند.

صنایع شیمیایی از تولید مواد اولیه شیمیایی تا تبدیل آن به مواد شیمیایی با ارزش در حوزه ها و کاربرد های متنوع دیگر را شامل می شود. در این مقاله قصد داریم به معرفی صنایع شیمیایی ایران بپردازیم و صفر تا صد صنایع شیمیایی را به شکلی جامع برای شما تشریح کنیم.

صنایع شیمیایی 

صنایع شیمیایی از پایه های اصلی صنعت و اقتصاد جهانی به شمار می ­روند. صنایعی که با تکیه بر دانش شیمی و بهره‌گیری از فرآیندها و واکنش‌های شیمیایی، به تولید محصول ارزشمند می پردازند. اجازه دهید تا با یک مثال کاربردی شما را با مفهوم این واژه کلی آشنا کنیم:

صنایع دارویی برای تولید و یا فرآوری بسیاری از داروهایشان، بایستی pH محیط راکتور (واکنشگاه) یا همان محیط واکنششان بازی باشد یعنی pH بالای 7 باشد. به طور مثال شرکت دارویی A از کاستیک سودا (سود پرک) برای بازی کردن محیط واکنشش استفاده می کند تا یک فراورده دارویی تولید شود و به دست مردم برسد. حالا این سود پرک مصرفی شرکت A توسط یک شرکت تولیدی دیگر به نام شرکت B  تولید می گردد که آنها هم این سود پرک را از تغلیظ سود مایع بدست می آورند.

شرکت B، ماده اولیه خود یعنی سود مایع مصرفی را از شرکت C تهیه می کنند. شرکت C نیز تولید کننده سود مایع است که این سود مایع را از الکترولیز محلول آب و نمک NaCl تولید می کند.

حال ماده اولیه NaCl که شرکت C برای تولید سود مایع استفاده می کند توسط شرکت دیگری به نام شرکت D در حوزه صنایع معدنی تولید می شود. این بخشی از چرخه تولید یک محصول نهایی دارویی (Finish Product) بود که برای تولید یک دارو از محصولات مختلف استفاده شد که تمام این محصولات و شرکت های تولید کننده از ماده اولیه تا محصول نهایی زیر مجموعه صنایع شیمیایی هستند. با توجه به توضیحات فوق می توانیم صنایع شیمیایی را بهتر درک کنیم.

به طور کلی محصولات صنایع شیمیایی در سه بخش اصلی عرضه می گردند:

•  صنایع شیمیایی پایه: صنایعی که به تولید موادی مانند اسیدها، بازها، نمک‌ها، آمونیاک و گازهای صنعتی می پردازند نظیر شرکت های B و C و D.
• صنایع شیمیایی واسطه: صنایعی که از محصولات آن­ها به عنوان ماده واسطه در مسیر تولید یک محصول نهایی استفاده می شود. مانند حلال‌ها، الکل‌ها، رزین‌­ها و محصولات پتروشیمی که در تولید انواع پلیمرها مثل پلاستیک و الیاف کاربرد دارند.
• صنایع شیمیایی نهایی: صنایعی که مستقیما محصولات نهایی را تولید و عرضه می کنند مانند: رنگ‌ ساختمانی، آمپول پیروکسیکام، جرمگیر سرویس بهداشتی، کودهای کشاورزی، کیک و بیسکوئیت خوراکی و …. نظیر شرکت A.

به عنوان مثال دوم می توان به تولید بطری آب معدنی اشاره کرد: نفت خام از دل زمین یا دریا استخراج می شود، این نفت خام پالایش و فرآوری شده و وارد پتروشیمی می شود و در واکنش با ترکیبات دیگر تبدیل به گرانول های پلی اتیلن ترفتالات PET شده، حال این گرانول های PET توسط شرکت های بطری سازی خریداری شده و در ترکیب با ادتیوهای دیگر ذوب و در نهایت قالبگیری می شوند تا به بطری تبدیل شوند و در اختیار صنعت تولید آب معدنی یا نوشابه قرار گیرند.

صنایع شیمیایی از مهم‌ترین موتورهای رشد اقتصادی و صنعتی هر کشور به حساب می‌آیند و نقشی اساسی در بهبود کیفیت زندگی مردم دارند. به عنوان مثال در کشاورزی، تولید کودهای شیمیایی و سموم آفت کش، سبب افزایش بهره‌وری و تضمین کیفیت مواد غذایی می شوند و یا در حوزه بهداشت و درمان نیز بسیاری از داروها و تجهیزات پزشکی مدرن، نتیجه پیشرفت صنایع شیمیایی هستند که بدون اتکا به آن‌ها امکان ارتقای سطح سلامت مردم وجود نخواهد داشت.

صنایع شیمیایی اندازه بازار بزرگی هم در ایران و هم در جهان دارد. در صنایع شیمیایی، صادرات محصولات شیمیایی بسیار جذاب و پر سود می باشد. چین، آمریکا و آلمان از جمله کشورهایی هستند که با سرمایه‌گذاری کلان در صنایع شیمیایی، توانسته‌اند به قدرت‌های بزرگ صنعتی جهان تبدیل شوند. در دنیای تجاری امروز هر کشوری که در صنایع شیمیایی، فناوری خود را توسعه دهد و سرمایه گذاری اصولی و صحیح انجام دهد، بدون شک رشد اقتصادی پایداری را تجربه خواهد کرد.

نکته قابل توجه این است که صنایع شیمیایی صرفا تجارت مواد شیمیایی نیست بلکه فروش دستگاه ها و تجهیزات مورد نیاز این صنعت، خدمات صادرات و واردت مواد شیمیایی، خدمات حمل و نقل، بازاریابی داخلی و خارجی مواد شیمیایی، مذاکرات در حوزه تجارت مواد شیمایی و … را هم شامل می شود که ما در شیمی آپ با توجه به تخصص و زمینه کاری خودمان صرفا به مواد شیمیایی در این صنعت می پردازیم.

معرفی انواع صنایع شیمیایی و کاربرد هر یک

به طور کلی صنایع شیمیایی، بر اساس حوزه فعالیت و نوع محصولاتشان دسته‌بندی می‌شوند که در ادامه به معرفی مهم‌ ترین شاخه‌های این صنعت و کاربردهایشان می‌پردازیم. نکته قابل توجه اینجاست که در هر کدام از صنایع ذیل، بخشی تولید کننده محصول نهایی هستند و بخشی هم به تولید مواد اولیه اساسی آن صنعت می پردازند.

صنایع پالایشگاهی و پتروشیمیایی

پالایشگاه و پتروشیمی از بزرگ‌ترین شاخه‌های صنایع شیمیایی محسوب می شوند که با تبدیل نفت و گاز طبیعی به سوخت، مواد شیمیایی پایه و مواد اولیه پلیمری نقش به سزایی در تولید محصول نهایی (Finish Product) ایفا می کنند. این صنایع بیشتر به تولید محصولات شیمیایی پایه و واسطه می پردازند تا در اختیار صنایع شیمیایی تولید کننده محصول نهایی قرار دهند.

پالایشگاه بیشتر سوخت تولید می کند، سوخت هایی نظیر بنزین، گازئویل، نفت سفید و یکسری مواد پایه شیمیایی نظیر پروپیلن و … . اما پتروشیمی از مواد اولیه نفتی و بخشی از محصولات پالایشگاهی به عنوان خوراک (مواد اولیه) استفاده می کند تا محصولاتی از قبیل، پلیمرها، و محصولات شیمیایی و آروماتیک، گاز مایع و کود های کشاورزی را تولید کند.

صنایع دارویی

این صنعت با تولید دارو، واکسن‌، آنتی‌بیوتیک‌ها و مواد مؤثره دارویی که همگی حاصل فرآیندهای پیچیده شیمیایی هستند، نقش حیاتی در سلامت انسان ایفا می­کند. بخشی از نیاز این صنعت، توسط پتروشیمی و شرکت های صنایع معدنی و بخشی هم توسط شرکت ها و صنایعی که صرفا ماده اولیه دارویی تولید می کنند تامین می شود.

صنایع غذایی

بخشی از صنایع شیمیایی فعال در حوزه غذا به تولید رنگ‌های خوراکی، افزودنی‌ها، طعم‌دهنده‌ها، اسانس ها، مواد نگهدارنده و … مشغول هستند و صنایع دیگری نیز با استفاده از همین محصولات به تولید محصول نهایی نظیر لبنیات، ترشیجات، غذاهای آماده، بیسکوئیت، کیک و … می پردازند.

صنایع کشاورزی

صنایع فعال در حوزه کشاورزی بیشتر تولید کننده مواد اولیه مورد نیاز کشاورزان، گلخانه داران و … می باشند که با عرضه کودهای شیمیایی، آفت‌کش‌ها، هورمون‌های رشد گیاهی و … به فعالان حوزه کشاورزی خدمت می کنند.

صنایع شوینده و بهداشتی

منظور از صنایع شوینده، صنایعی هستند که هم به تولید محصولاتی نهایی مانند صابون، شامپو، مایع ظرفشویی، شوینده‌های خانگی، ضدعفونی ‌کننده‌ها و مواد پاک‌کننده صنعتی می پردازند و هم به تولید مواد اولیه این صنعت نظیر سورفکتنت ها، پایدار کننده ها، تغلیظ کننده ها و … .

صنایع رنگ و پوشش

تولید رنگ‌های ساختمانی و صنعتی، رزین‌ها، چسب‌ها و انواع پوشش‌های محافظ جز این دسته از صنایع قرار می‌گیرند. این محصولات نه تنها به زیبایی و دوام بیشتر سازه‌ها کمک می­ کنند، بلکه به عنوان محافظ در برابر خوردگی و فرسایش عمل می ­کنند.

صنایع پلیمری

این صنایع غالبا تولید کننده محصولات نهایی هستند مثل سفره، لوله پلیکا، قطعات پلاستیکی خودرو، بطری های پلاستیکی مواد غذایی و … . صنایع تولید پلاستیک و پلیمر مواد اولیه خود را از پتروشیمی ها تامین می کنند و این مواد اولیه را فرآوری و قالبگیری می کنند.

دیگر صنایع شیمیایی

صنایع فلزی، صنایع معدنی و غیر آلی، صنایع آرایشی  و .. هم از صنایع بزرگ و زیر مجموعه صنایع شیمیایی محسوب می شوند که هر کدام از این ها سرفصلی مجزاست که انشالله در آینده در رابطه با هر کدام به تولید محتوای مجزا در شیمی آپ خواهیم پرداخت. در صفحه اصلی وبسایت ما گروه بندی های مجزا 12 گانه ای وجود دارد که مقالات تخصصی مواد شیمیایی هر حوزه در آنجا قرار گرفته است که از شما دعوت می کنیم که به این قسمت مراجعه بفرمایید.

بازار جهانی مواد شیمیایی

مارکت سایز بین المللی مواد شیمیایی در سال ۲۰۲۳ حدود ۶۴۱ میلیارد دلار ارزش‌گذاری شده بود و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ به ۹۱۴ میلیارد دلار برسد. این رشد چشمگیر عمدتاً ناشی از افزایش تقاضا در حوزه‌های مواد شیمیایی ساختمانی، تصفیه آب، الکترونیک، صنایع داروسازی، افزودنی‌های غذایی، محصولات مراقبت پوستی، شوینده‌ها، طعم‌دهنده‌ها، کودها و آفت­ کش ­ها در کشاورزی می ­باشد. در شکل زیر مارکت سایز مواد شیمیایی در ایالات متحده را مشاهده می کنید:

جمع بندی

صنایع شیمیایی قلب تپنده اقتصاد در جهان محسوب می‌شوند که نقش حیاتی در بهبود کیفیت زندگی بشر ایفا می­کنند. محصولات مختلف صنایع شیمیایی در یک صنعت تولید و در صنعتی دیگر مصرف می گردند و این کار به صورت چرخه تکرار می شود. چرخه ای بسیار بزرگ که همپوشانی جدی در هم دارند به طور مثال صنایع نفتی در صنعت کشاورزی و غذایی و دارویی کاربرد دارد و صنایع فلزی در ساخت تجهیزات کلیه صنایع به کار می رود. مارکت سایز جهانی این صنعت 640 میلیارد دلار است که در نوع خودش جذاب و اغوا کننده می باشد.

سوالات متداول

صنایع شیمیایی چیست؟

صنایعی که با تکیه بر دانش شیمی و بهره‌گیری از فرآیندها و واکنش‌های شیمیایی، به تولید محصولاتی ارزشمند می پردازند. محصولاتی که در یک صنعت تولید و در صنعتی دیگر مصرف می شوند. به نوعی می توان گفت محصول تولیدی صنعت A، ماده اولیه صنعت B برای تولید یک محصول مجزای دیگر است.

 صنایع شیمیایی به چند دسته تقسیم می ­شوند؟

صنایع شیمیایی به سه دسته کلی صنایع پایه، صنایع واسطه و صنایع شیمیایی نهایی که محصولات نهایی (Finish Product) تولید می کنند تقسیم می ­شوند.

رشد بازار جهانی مواد شیمیایی تا سال 2030 به چه رقمی خواهد رسید؟

پیش­ بینی ­ها حاکی از آن است که مارکت سایز این صنعت از رقم  ۶۴۱.۵ میلیارد دلار در سال 2023 به رقم ۹۱۴.۴ میلیارد دلار در سال 2030 خواهد رسید.